حيدر ابراهيمي -بدون شك يكي از مهمترين مشكلات شهرها و حتي روستاها، دفع بهداشتي زباله هاي خانگي مي باشد . در شهري مثل املش روزانه بيش از 25 تن زباله و ضايعات سطح شهر توسط عوامل خدمات شهري شهرداري جمع آوري و حمل و دفن مي گردد كه در اين راستا سهم زباله هاي خانگي بيش از 20تن مي باشد.

طبق اطلاعات موجود براي جمع آوري و حمل هر كيلوگرم از اين زباله ها بيش از 180هزار ريال هزينه مي شود

به عبارت ديگر هر روز حداقل مبلغ000/500/4 ريال صرف دفع زباله شده كه قابل تامل است و از طرفي چنين حجم عظيمي از زباله مشكلات زيست محيطي نگران كننده اي نيز بدنبال خواهد داشت چرا كه از يكطرف مقادير متنابهي از مساحت املاك و زمينهائي كه مي توانند در امر كشاورزي و توليد و بهره برداري مورد استفاده قرار گيرند در امر دفن زباله و تبديل به معدن زباله تخصيص يافته و از طرفي طي دفن زباله ها با مشكلات زيست محيطي اعم از امكان آلودگي آبهاي سطحي و زيرزميني از طريق نفوذ شيرابه ها مواجه بوده و همچنين روانه شدن شيرابه ها در محيط باز و تبخير، اشاعه بوي متعفن موجبات آلودگي هوا و محيط نيز مي شود بطوريكه امكان زيست (زندگي) يا هرنوع فعاليت براي انسان را در اطراف معدن زباله در عمق زياد سلب مي نمايد. بنابراين كاهش مقدار زباله خروجي از خانه اقدامي ارزشمند در كاهش مشكلات و تنگناهاي زندگي شهري و ايجاد محيطي سالم براي زندگي خواهد بود چرا كه هر شهروند كم و بيش بيش از 1 كيلوگرم زباله خانگي توليد مي نمايند كه در صورت توجه هريك از شهروندان و اقدام در جهت بازيافت، ميتوانند هفتاد درصد زباله خانگي خود را به كودي مرغوب و ايده آل براي گلدان و باغچه تبديل كنند به اين ترتيب علاوه بر كمك در ايجاد شهري سالم از مخارج ساليانه خريد كود دامي، خاك برگ و يا كودهاي شيميائي براي گلدانها و باغچه خانه تان معاف خواهيد شد و هزينه هاي شهرداري املش از بابت جمع آوري و حمل و نقل به مقدار بيش از 50 درصد تقليل يافته و محيط زيستمان سالم تر و شهرداري از ميزان صرفه جوئي موردنظر ميتواند در امور عمراني و بهبود محيط زيست زندگيمان بكار گيرد.

گياهان منازلتان، مزارع و باغها با استفاده از كود آلي با طراوت و محصولات افزايش خواهند يافت. شما شهروندان عزيز با توليد كود آلي توسط زباله هاي آشپزخانه ميتوانيد به عضويت واقعي گروه طرفداران محيط زيست درآمده و در كاهش هزينه هاي سنگين زندگي نقش مثبتي خواهيد داشت چرا كه مطمئن باشيد كاورزي جهان در آِنده عمدتاً براي تامين سلامتي جامعه بشري برمبناي كشاورزي آلي خواهد بود. در كشاورزي آلي مصرف كودهاي شيميائي و سموم دفع آفات جايگاهي ندارند چرا كه در حال حاضر مصرف نامعقول اين مواد خسارت زيادي به محيط زيست وارد نموده است.

روش كار :

مناسب ترين ماده براي توليد كود آلي در خانه، زباله آشپزخانه مي باشد پوست و بقاياي ميوه، آشغال سبزي و تره بار و خلاصه هر ماده گياهي كه از آشپزخانه خارج و دور ريخته ميشود مناسب ترين مواد براي توليد كود آلي هستند. اين مواد را در سطل يا كيسه جداگانه اي بريزيد و از همراه كردن آن با نايلون ، پلاستيك ، شيشه ، ظروف كنسرو، فلزات، آشغال گوشت و حتي باقيمانده غذاهاي طبخ شده خودداري كنيد( باقيمانده غذاهاي طبخ شده هنگام تبديل به كود آلي بوي نامطبوع توليد مي كنند.) تاكيد مي شود بمنظور حفظ محيط زيست و حتي صرفه جوئي در هزينه مخارج زندگي سعي گردد مقدار طبخ غذاي اعضاي خانواده را طوري برنامه ريزي نمائيد كه دورريز نداشته باشد و آنگاه تا آنجائيكه مي توانيد از تماس زباله آشپزخانه با آب خودداري كنيد بعلاوه هرچه بقاياي گاهي ريزتر بوده و بيشتر خرد شده باشند سريعتر به كود آلي تبديل خواهند شد.

مجموعه زباله فوق را در گوشه اي از حياط يا باغچه بريزيد و تعداد كمي( نيمي از حجم زباله) كود دامي تازه به آن اضافه كنيد سپس مخلوط را به كمك بيل زيرو رو كنيد تا آنجا كه تمامي سطوح مواد به كود دامي آغشته شود بمنظور پرهيز از تجمع حشرات ، مي توانيد روي زباله را با پلاستيك شفاف پوشش دهيد كه در اين راستا جهت جلوگيري از خشك شدن توده مذكور در صورت لزوم هرچند وقت يكبار بر روي توده كود آب بپاشيد دقت شود كه بيش از حد خيس نشود زيرا خيسي بيش از حد باعث توليد بوي نامطبوع مي شود پس از مدتي زير و روكردن و با گذشت زمان موجودات زنده داخل چنين توده اي زباله را به كود آلي تبديل خواهد نمود.

از آنجائيكه زباله بطور مداوم در آشپزخانه توليد ميشود لذا در صروت ميتوان به توده فوق زباله هاي تازه اضافه نمود. هربار كه اين كار صورت گيرد مجدداً توده را با بيل زير. و رو كنيد در اين صورت پس از مدتي با توده اي از زباله تجزيه شده (كود دامي) و مواد گياهي تازه روبرو خواهيد بود. در اين زمان با استفاده از سرند - مواد كاملا تجزيه شده ار سرند نمائيد. آنچه از زير سرند خارج ميشود كود آلي قابل استفاده براي گل و باغچه است زباله اي كه روي سرند مي ماند مجددا به محيط اوليه انتقال و كارهاي قبل ار تكرار نمائيد . در اينصورت افزودن دوباره كود ضروري نمي باشد.(توجه شود افزودن يك مشت كود اوره به ازاء هر 10كيلو بقاياي گياهي سرعت تجزيه افزايش خواهد يافت)

علي ايحال با عنايت به مفاد مطروحه هريك از شما شهروندان محترم، خانم خانه دار مي توانيد با استفاده از روشهاي تبديل كه متفاوت است ضايعات سلولزي منزل خود را به كود آلي (كمپوست يا كودهاي بيولوژيك) تبديل كنيد تا

1- هزينه هاي شهرداري را در جمع آوري و انتقال و تبديل كاهش دهيد.

2- كود آلي مجان براي باغچه ، گلدانهاي منزلتان فراهم نمائيد.

3- محيط زندگي خودتان را بهبود بخشيد.

4- با توليد كود آلي به كشاورزي آلي پايدار جامه عمل بپوشانيد.

5- به بهبود كيفي توليدات كشاورزي كمك نمائيد.

6- به بهبود خصوصيات فيزيك و شيميائي خاكهايزراعي و باغي خود كمك نمائيد.

پس از آشنايي از فرآيند عمل بازيافت زباله هاي خانگي و اهميت آن از نظر فوائد اقتصادي و زيست محيطي براي يكيايك شهروندان، به روشهاي اده تبديل زباله خانگي به كود آلي مي پردازم.

قبل از پرداختن به اين روشها به اصولي چند بشرح ذيل توجه نمائيد:

1- نسبت كربن به ازت بايستي حدود 30 باشد توجه نمائيد كه مواد كربني 30برابر مواد ازته باشد بنابراين اگر ضايعاتي نظير چمن اضافه نمائيد كمي خاك اره و يا اگر موادي نظير كاغذ باطله يا خاك اره اضافه مي نمائيد مقداري كود ازته اضافه نمايئد تا با تنظيم صحيح اين نسبت فعاليت موجودات ذره بيني دچار وقفه نشوند.

2- چون فرآيند كمپوست سازي هوازي است بنابراين وجود اكسيژن به مقدار كافي براي عملي شدن آن ضروري است. تامين اكسيژن مورد نياز(12 الي 10 درصد) از طريق بهم زدن توده كمپوست عملي است.

3- درجه حرارت مطلوب براي فعاليت موجودات خاكي بين 30 الي 60 درجه سانتيگراد است. اگر درجه حرارت محيط فعاليت آنها پائين تر از 30 درجه باشد از سرعت تخمير كاشته مي شود و اگر بيش از 60 درجه باشد حرارت زياد باعث مرگ تدريجي موجودات خواهد شد. براي جلوگيري از كاهش فعاليت آنها هنگاميكه درجه حرارت محيط پائين است( پائيز =و زمشتان ) از پوشش نايلوني سياه رنگ استفاده گردد در مقابل براي جلوگيري از مرگ موجودات بدليل افزايش دما بهتر است هرچند وقت يكبار توده را با بيل بهم زد.

4- در صورت رعايت موارد فوق (اعتدال دما و حفظ آن حد واسط 30 الي 60درجه) فعل و انفعالات تجزيه اي سريعا اتفاق مي افتد پس از مدت 20 الي 30 روز كه از تجزيه مواد كمپوستي سپري شد درجه حرارت مواد كمپوستي كاهش يافته و هنگاميكه به 20 درجه سانتيگراد كاهش يافت كود آلي ساخته شده است.

روشهاي ساده تبديل ضايعات به كود آلي

1- توليد كود آلي با استفاده از فعال كننده ها عبارت است از :

- خيس كردن توده ضايعات گياهي، حيواني و آشپزخانه اي

- مخلوط كردن و قالب زني توده ضايعات

- افزودن فعال كننده هاي قارچي به مخلوط توده در زمان قالب زني

- آخرين مرحله زي رو كردن كمپوست( هوادهي) و برگشت به خاك در حدود يكماه پس از شروع عمليات كود آلي

2- توليد كود آلي با استفاده از كرمهاي خاكي:

- تهيه حوضچه هاي سيماني به ابعاد 50*250*300 بعنوان منبع اصلي ذخيره اصلي كرمها.

احداث حوضچه هاي سيماني كوچكتر به ابعاد 50 * 100 *200 سانتيمتر.

- كف حوضچه ها با آجر يا قلوه سنگ مفروش شده تا سيستم خود پالائي داشته باشد.

- حوضچه ها را به ارتفاع 15 سانتيمتر از كود حيواني پر نموده و پس از تنظيم روطبت ، دما بستر پرورش كرنمهاي خاكي مهيا مي شود.

- انتقال تعداد 500 عدد كرم خاكي از منبع اصلي ذخيره به اين حوضچه ها.

- اضافه نمودن كود حيواني تازه بتدريج و لايه به لايه.

- بعد از 45 روز كود بيو هوموس آماده بهره برداري مي گردد.

3- توليد كود آلي با استفاده از كودهاي حيواني :

- خيس كردن، مخلوط كردن و انباشتن توده ضايعات

- زيرو رو كردن يا برگرداندن توده ضايعات

- افزودن كود حيواني به عنوان فعال كننده به توده ضايعات با حفظ رطوبت( 55- 60 درجه) و نسبت كربن به نيتروژن _1=30) برگرداندن توده ضايعات.

- آخرين مرحله زير و رو كردن كمپوست( هوا دهي) بعد از 90 روز آماده بهره برداري مي باشد.

4- توليد كود آلي با استفاده از ضايعات آشپزخانه در آپارتمان

براي تبديل زباله خانگي به كود آلي از يك محفظه بسته كودسازي كه به آن جعبه كوسازي گويند و ايجاد سوراخهاي متعدد در كف جعبه بمنظور ايجاد تهويه و نصب آن بر روي پايه اي كه با فاصله 20 سانتيمتر از زمين قرار ميگيرد تشكيل ميگردد. ساده ترين محفظه يك شبكه يا سطل پلاستيكي درب دار است كه بر روي پايه در گوشه اي از حياط قرار ميگيرد تشكيل ميگردد. ساده ترين محفظه يك بشكهيا سطل پلاستيكي درب دار است كه بر روي پايه اي در گوشه اي از حياط يا بالكن دور از تابش آفتاب قرار گرفته و كف آن هماننند آبكش سوراخ شده باشد. نوع مناسب تر آن محفظه اي چهارگوش به ابعاد 150 *100 *100 سانتيمتر از مواد مختلف ميتوان تهيه نمود(اعم از مصالح ساختماني يا ورق گالوانيزه) كه در كف داراي يك كشوي توري مشبك از فلز زنگ نزن كه قطر مشبكها يك سانتيمتر باشد. حال تمامي مواد آلي فسادپذير در خانه اعم از پوست ميوه ، ضايعات سبزي، علفهاي هرز باغچه ، پوست سبزيجات و غيره (تمام مواد آلي گياهي و جاوري نرم و فسادپذير) در ظرفهاي جداگانه ( جداي از مواد پلاستيكي و فلزي و شيشه اي و ساير مواد غير قابل تجزيه) قرار داده و بطور روزانه در جعبه كودسازي بريزيد . لازم به يادآوري است هرچه مواد اوليه خردتر و ريزتر باشد تبديل و تجزيه آن به كود آلي سريعتر صورت خواهد گرفت. رطوبت توده زباله در داخل جعبه كودسازي بين 50 الي 60 درصد نگهداريد در اين زمان ميتوان تعداد 50 عدد كرم خاكي را همراه با فعال كننذه هاي ديگري كه قبلا توضيح داده شد(10 گرم) را در جعبه كودسازي رها سازيد اين موجودات مفيد با تغذيه از زباله و فعال شدن ، توليد مثل مي كنند و در تبديل سريع آنها به كود آلي موثر خواهند بود. پس از ريختن هرابر زباله در جعبه كودسازي مقداري كود گاوي نيز به آن اضافه كنيد نهايتاً درب جعبه را ببنديد تا مانع از بيرون آمدن بوي نامطبوع گرديده و از دسترس حشرات موذي نيز در امان باشد. زمانيكه جعبه كودسازي پرشد پس از مدت زمان 60روز كود آلي آماده بهره برداري است در اين هنگام مشبك كف جعبه را بيرون كشيده و كودهاي بيولوژيك تهيه شده را سرند نمائيد كود آلي سرند شده را در كيسه پلاستيكي بعد از خشك كردن ميتوانيد نگهداريد تا در مواقع لزوم مورد بهره برداري قرار گيرد.

تهيه و تنظيم : حيدر ابراهيمي - شهردار املش